55-plussers aannemen? Graag, maar ze zijn zo duur’ – De Tijd

Dit artikel uit de Tijd geeft een goede insight in de problematiek rond het aanwerven / tewerkstelling van 55-plussers. Wij merken dat er tot op vandaag vaak weigerachtig wordt gereageerd op het inschakelen van 50 – plussers.

Als topman van de VDAB hamert Fons Leroy op de oneven-wichten in de arbeidsmarkt. Als topvrouw van een vastgoedgroep ziet Ingrid Ceusters hoe moeilijk je die wegwerkt in de praktijk. ‘De economie moet wel blijven draaien, hè.’

Een weekavond om 21 uur. Dat was het enige matchende moment in de agenda’s van de drukbezette zestigers. Fons Leroy (62) heeft er in de jachtclub op Linkeroever in Antwerpen net een gespreksavond met captains of industry op zitten. Ingrid Ceusters (64) komt terug van een werkbezoek in Amsterdam. Om aan te tonen dat er soms een grote kloof gaapt tussen de theorie en de praktijk wil de topvrouw van de vastgoedgroep Ceusters-SCMS de confrontatie aangaan met de gedelegeerd bestuurder van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB), die deze weken met enkele evenementen 55-plussers aan een job probeert te helpen en werkgevers wil sensibiliseren.

Leroy legt meteen harde cijfers op tafel. ‘Slechts 47 procent van de Vlaamse 55-plussers is nog aan het werk. In Zweden is dat acht op de tien. Bij de 60-plussers is het nog erger: 25 procent werkenden bij ons, tegenover 67,5 procent in Zweden’, zegt hij. ‘Werkzoekenden zijn soms ten einde raad: ze krijgen gewoon geen antwoord op hun sollicitatiebrief omdat hun leeftijd erop staat. Los van de menselijke drama’s is dat een bom onder onze sociale zekerheid.’

‘Ik hoor het u graag zeggen’, reageert Ceusters. ‘Maar als ik kan kiezen tussen een 30-jarige en een 55-jarige met dezelfde capaciteiten, hoef ik niet lang na te denken. De eerste is een stuk goedkoper. Door hun anciënniteit zijn ouderen gewoon te duur. Wij zijn echt niet van slechte wil, we hebben onlangs nog drie 50-plussers aangeworven. Maar door de hoge loonkosten is dat echt een zware dobber.’

Overheidscampagnes suggereren vaak dat werkgevers te weinig openstaan voor de aanwerving van 50-plussers. Het is blijkbaar geen kwestie van vooroordelen, maar van centen. 
Fons Leroy: ‘Voor arbeiders geldt die anciënniteit veel minder. En werkgevers krijgen fikse RSZ-kortingen als ze ouderen in dienst houden of aanwerven. Maar ik geef toe dat ons huidige systeem van verloning volgens anciënniteit achterhaald is. Nu stijgen de lonen recht evenredig met de leeftijd. In Scandinavië gaat die curve steiler omhoog in het begin, om daarna veel meer af te vlakken. Jongeren krijgen meer opslag op het moment dat ze het nodig hebben: als ze een huis bouwen en kleine kinderen hebben, maar minder op het moment dat ze ouder worden en ook wat minder productief zijn. Dat maakt de loonkloof tussen jongere werknemers en 50-plussers minder groot.’

Spelen alleen de hoge lonen een rol bij de aanwerving?
Ingrid Ceusters: ‘Ik kijk naar de intrinsieke waarde van de kandidaat die we willen aanwerven. Een vijftigjarige heeft misschien meer kans om langdurig weg te vallen door bijvoorbeeld een hartinfarct, maar ook een dertigjarige kan iets ernstig voorhebben, zoals een beenbreuk.’

Leroy: ‘Onderzoek leert dat oudere werknemers minder vaak afwezig zijn, en veel loyaler zijn tegenover hun werkgever. Jongeren veranderen sneller van job. Weet je, in Scandinavië leeft deze discussie niet eens. Daar werkt iedereen tot zijn 65ste en wordt een oudere werknemer niet als een aparte categorie gezien.’

‘Bij ons is die discussie enkel ontstaan omdat we mensen massaal op brugpensioen hebben gestuurd. Daardoor wordt het als abnormaal beschouwd als je na je zestigste nog werkt. Voor onze maatschappij is dat niet langer houdbaar. En dat is een gedeelde verantwoordelijkheid: van het beleid, van de werknemers maar ook van de werkgever.’

Voelt u zich aangesproken?
Ceusters: ‘Natuurlijk, wij zitten allemaal in hetzelfde bad. Wij streven naar een gezonde mix van jongeren en ouderen op de werkvloer. Maar weet u waar het vaak fout loopt in bedrijven? Bij de clash van de generaties. Millennials komen vaak binnen met een superioriteitsgevoel. Omdat ze twee diploma’s hebben, denken ze dat ze alles beter weten. En dan botst het wel eens. Diploma’s wegen niet op tegen de leerschool van het leven. Oudere werknemers hebben meer ervaring, en kunnen vaak beter hoofd- van bijzaken onderscheiden.’

Als de loonkosten niet zo nadelig waren, zou u dus nog meer ouderen willen aanwerven?
Ceusters: ‘Absoluut. Hun levenservaring is onbetaalbaar. Bovendien hebben ze een veel betere balans tussen werk en privé gevonden. Je ziet overal in bedrijven dat jonge mensen veel te snel doorgroeien tot het niveau van manager. Een CEO van 30, daar geloof ik niet in. Die verantwoordelijkheid is veel te groot voor zulke jonge mensen, dat is niet gezond.’

Is dat ook de reden waarom u nog wil wachten om de fakkel door te geven aan uw zoon, die in het bedrijf is gestapt?
Ceusters: ‘Je kan niet alles tegelijk doen in het leven: een carrière ontwikkelen, een huis bouwen, kleine kinderen krijgen. De kinderopvang van mijn jongere werknemers sluit om 18 uur. Het rusthuis waar 50-plussers hun moeder moeten gaan bezoeken, is open tot 20 uur.’

Leroy: ‘Uit een enquête van Acerta blijkt dat werkgevers heel tevreden zijn over de oude werknemers die ze aanwerven. Al blijft er een probleem met permanente vorming. Alleen hoger opgeleide managers krijgen na hun 45ste nog genoeg opleiding. De anderen worden vaak verwaarloosd. Dan moeten we niet verbaasd zijn dat die mensen vanaf een bepaalde leeftijd aan brugpensioen beginnen te denken. Alleen door weerbaar te worden kan je wendbaar zijn. In Denemarken wordt vier keer meer in permanente vorming geïnvesteerd dan bij ons.’

Ceusters: ‘Je werknemers moeten het ook willen doen, hè. Nog te vaak krijgen we van ouderen de opmerking: ‘Dat moet ik nu toch niet meer leren, zeker?’ Terwijl digitale vaardigheden even vanzelfsprekend zouden moeten zijn als schrijven zonder dt-fouten.’

In die zin is het opmerkelijk dat eerder dit jaar bleek dat 55-plussers de VDAB-aanbiedingen niet via mail krijgen? Bijna 44 procent van die doelgroep heeft zelfs geen e-mailadres.
Leroy: ‘Vaak gaat het om mensen die werkloos zijn geworden na een herstructurering. En de sociale partners vonden dat je die mensen best persoonlijk begeleidt. Terwijl de nieuwe kanalen vaak veel effectiever zijn dan een gesprek. Vlaams minister van Werk Philippe Muyters heeft nu gevraagd om na te gaan of we die situatie niet kunnen veranderen.’

U roept de werkgevers op minder kieskeurig te zijn in hun aanwervingen. Een cv zegt niet alles, en bedrijven zullen hun mensen zelf meer moeten opleiden.
Leroy: ‘Dat klopt. Werkgevers zijn nog te vaak op zoek naar een witte raaf.’

Ceusters: ‘Laat ons toch die utopie! Het is toch zalig om op zoek te gaan naar de ideale kandidaat voor een job.’

Leroy: ‘Je zal het toch vaker met een grijze duif moeten stellen, waar je zelf een witte raaf van maakt. De ideale kandidaat bestaat steeds minder, je zal hem zelf moeten leren kennen en opleiden. Dat is het grootste probleem voor onze 55-plussers: op basis van hun cv worden ze zelfs niet uitgenodigd voor een gesprek. Daarom hebben ze nu een waardebon ontwikkeld, waarmee werkgevers hen gratis vijf dagen stage kunnen laten lopen. Dat vind ik een fantastisch initiatief.’

U pleit ook voor een loopbaanrekening, waarmee mensen zelf hun opleidingen, outplacement en langere vakantieperiodes kunnen organiseren. Hoe ziet u dat concreet? 
Leroy: ‘Het gaat om een rekening waarop de werknemer, de werkgever, het sectorfonds én in sommige gevallen de overheid een bedrag stort. Daarmee kan je zelf je loopbaan opbouwen. Niet alleen om vakantiedagen op te nemen, maar om bijvoorbeeld een opleiding te volgen, of een outplacement om je te heroriënteren. Ik vind dat mensen zelf het stuur van hun loopbaan in handen moeten nemen.’

Ceusters: ‘Je moet als bedrijf wel je continuïteit kunnen waarborgen. En dat is moeilijk als mensen er plots tussenuit knijpen. Volgens u is een werknemer de enige eigenaar van zijn loopbaan. Heeft die dan geen engagement tegenover wie die rekening spekt?’

Leroy: ‘Als we iedereen langer aan het werk willen krijgen, zullen we niets anders kunnen: iedereen moet vrij zijn om zelf zijn pad uit te stippelen. Bedrijven zullen daarom nog meer werk moeten maken van hun employer brand: ze moeten aantrekkelijk zijn om voor te werken.’

Vaak hoor je dat onze loopbanen nu al te zwaar zijn. Mensen zien niet in hoe ze in het huidige tempo tot hun 65ste kunnen blijven draaien. Tegelijk stijgt het aantal burn-outs.
Leroy: ‘Omdat we relatief laat op de arbeidsmarkt komen en er vroeg weer uit stappen, hebben we echte citroenloopbanen in dit land, waarbij er te veel druk in die spitsperiode van ons leven gelegd wordt. Als we met z’n allen langer moeten werken, zullen we meer moeten stilstaan bij onze loopbaan, zodat ze leuk en ontspannen blijft. Een duurzaam hr-beleid moet erin bestaan om na te gaan of werknemers nog goed in hun vel zitten. En of ze zich niet even moet heroriënteren, of even een pauze nemen.’

Ceusters: ‘Dat klinkt mooi, maar de economie moet wel blijven draaien.’

Gelooft u dan niet dat gelukkige werknemers betere werknemers zijn?
Ceusters: ‘Toch wel. Een werkomgeving moet voor mij een afspiegeling van de samenleving zijn. Zo hebben we ook iemand met een visuele beperking in dienst. En ik streef naar een goede mix van allochtonen, jongeren en ouderen.’

Leroy: ‘Dat loont: uit onderzoek blijkt dat innovatie vaak ontstaat in bedrijven die een gezonde mix hebben van profielen.’

Ceusters: ‘Ook onze klanten worden steeds diverser. En de war for talent zal op termijn worden gewonnen door bedrijven die erin slagen een identiteit te creëren waarin veel mensen zich thuis voelen.’

Hebt u het moeilijk om goede mensen te vinden?
Ceusters: ‘Om ze te vinden niet zozeer, wel om ze te houden. Er is een opbod bezig, waarbij goede mensen om de oren worden geslagen met hoge lonen en dure bedrijfswagens. Je kan daar niet oneindig in blijven meegaan.’

Leroy: ‘De arbeidsmarkt staat in brand. Door de vergrijzing stromen op korte termijn 400.000 mensen weg. En voor elke honderd die er vertrekken, komen er slechts tachtig jongeren bij. Op zo’n moment is het waanzinnig dat we de schaarste nog groter zouden maken door nog meer ouderen uit te sluiten.’

Ceusters: ‘Kan de oplossing niet van migratie komen? Oost-Europeanen kunnen toch veel leemtes opvullen?’

Leroy: ‘Ook Oost-Europa vergrijst, hoor. Je zal het probleem pas echt oplossen door voor echte arbeidsmigratie te kiezen, wat nu nog niet het geval is. Dat betekent niet dat je de huidige kansengroepen op de arbeidsmarkt, zoals allochtonen en ouderen, links mag laten liggen. Als maatschappij betaal je wel voor die mensen, hè. Via het onderwijs, en de sociale zekerheid.’

Ook allochtonen zijn schromelijk ondervertegenwoordigd op de arbeidsmarkt. Ons land wordt daarvoor geregeld op de vingers getikt door internationale instellingen. Hoe komt dat?
Leroy: ‘We zijn te laat werk beginnen te maken van een inburgeringsbeleid. En veel van de nieuwe allochtonen zijn volgmigranten. Ze zijn hier beland door familiehereniging of huwelijken. Ze maken nog te vaak traditionele keuzes: haal je ASO-diploma, dan kom je er wel. Zo redeneerde mijn vader ook toen ik jong was. Dat is niet meer van deze tijd.’

Speelt discriminatie dan geen rol?
Leroy: ‘Die is er, en die valt niet goed te praten. Maar ik denk dat het vaker om onwennigheid gaat.’

Ceusters: ‘De sociale druk speelt nog sterk bij veel allochtone families. Vrouwen kunnen vaak hun potentieel niet benutten. Ik denk dat we alles moeten inzetten op de ontvoogding van de vrouwen. De moeders staan aan de basis van de carrière van hun kinderen: maak je school af, leer je talen, toon respect.’

U bent zelf boven de zestig. Verandert dat iets aan uw prestaties?
Ceusters: ‘Ouder worden gaat in stapjes. Je voelt dat niet.’

Leroy: ‘Je voelt het alleen als anderen je er vragen over stellen. (lacht) Maar ernstig: ik denk dat ik nog meer werk dan toen ik dertig was. Alleen verandert de omgeving wel heel drastisch. Ik denk aan de digitalisering en de robotisering. Dat gaat erg snel, maar het is razend boeiend.’

Ceusters: ‘Ik vind het een luxe met die veranderingen om te gaan. Iemand van onze leeftijd zat vijftig jaar geleden in de zetel met een koffietje. Of een porto in het beste geval.’

Zijn oudere managers betere managers?
Ceusters: ‘Dat moet je mijn medewerkers vragen. Ik vind het arrogant dat van mezelf te zeggen. Ik hoop wel dat ik milder ben geworden, al krijg je als ondernemer die met eigen kapitaal werkt vaak zware klappen te verwerken. Ik slaag er ook beter in de balans tussen werk en privé te vinden. Ik besef meer hoe stresserend het leven van jongeren soms is. Kijk naar de files. Je kan niet buiten komen of er steekt iemand zijn middelvinger op in het verkeer. Daarom vind ik het zo belangrijk dat mensen zich goed voelen bij ons in het bedrijf, onder meer door hun inspraak te geven. In de oorlog om talent zal dat steeds belangrijker worden.’

Leroy: ‘Ik ben wijzer geworden. Ik kan beter met fouten omgaan. Van mezelf, van anderen en van de organisatie waar ik werk. Als jurist van opleiding vond ik dat alles altijd volgens de regels moest verlopen. Nu weet ik dat je altijd wel een oplossing kan vinden, ook al loopt die niet zoals je het strikt hebt gepland. In juridische termen: er zijn altijd mogelijkheden te vinden buiten de wet zonder dat je tegen die wet in moet gaan.’

Tot wanneer wilt u zelf blijven werken?
Ceusters: (lacht) ‘Zolang het mogelijk en wenselijk is, ook al is dat tot mijn 85ste. Ik hou wel van het model van Japan, waar werknemers tot op hun oude dag in dienst blijven en gerespecteerd worden. Al heb ik aan intimi gezegd dat ze me er zeker op moeten wijzen als ik te lang blijf zitten. Want zelf heb je dat meestal niet door.’

Leroy: ‘Ik mag deze job blijven doen tot mijn 65ste. Als ik langer wil blijven, heb ik de toestemming van de regering nodig. Maar ik wil nog wel iets anders doen in mijn leven. Europa wordt steeds belangrijker op de arbeidsmarkt. Ik hoop daar nog iets te kunnen betekenen.

Ceusters: ‘Met het geld van uw loopbaanrekening dan?’

Leroy: (lacht) ‘Als die tegen dan al bestaat: graag.’

Aanwerven